Plasproblemen bij katten: veelvoorkomende oorzaken, alarmsignalen en preventie

Katten laten niet snel merken dat ze ergens last van hebben, en bij plasproblemen is dat niet anders. De aanwijzingen vind je meestal in de kattenbak: vaker gaan, kleinere klontjes, een beetje bloed of een ongelukje op de badmat. Deze signalen komen veel voor en de meeste oorzaken zijn goed te behandelen. Maar één ervan, een urinewegblokkade, kan binnen enkele uren tot een of twee dagen levensbedreigend worden. Het loont dus om precies te weten waar je op moet letten.

Dierenartsen vatten deze aandoeningen vaak samen onder de verzamelnaam FLUTD (feline lower urinary tract disease, aandoeningen van de lage urinewegen bij katten). De signalen overlappen sterk, dus alleen je dierenarts kan vaststellen wat je kat heeft, meestal met urineonderzoek en soms met röntgenfoto’s of een echo.

Eerst het noodgeval: een verstopte plasbuis

Wat het is: De plasbuis (urethra), de buis die urine naar buiten afvoert, raakt verstopt door kristallen, slijm of een klein steentje. De urine kan er niet meer uit, afvalstoffen en kalium hopen zich op in het bloed en de blaas kan beschadigd raken.

Wie loopt risico: Vooral katers, omdat hun plasbuis lang en smal is.

Signalen: persen in de kattenbak met weinig of geen urine, steeds opnieuw naar de bak gaan, klagen of huilen, likken aan de geslachtsdelen, zich verstoppen, braken, sloomheid en een gespannen, pijnlijke buik. Sommige katten lijken verstopt te zitten (obstipatie).

Wat je doet: Ga direct naar je dierenarts of een spoedkliniek voor dieren, dag en nacht. Wacht niet af of het vanzelf overgaat.

Veelvoorkomende plasproblemen

Idiopathische cystitis (FIC)

Blaasontsteking zonder infectie of een andere aanwijsbare oorzaak. Het is de meest voorkomende reden voor plasproblemen bij jonge katten en katten van middelbare leeftijd. Stress speelt een grote rol: een verhuizing, nieuwe huisdieren, bezoek, een verbouwing, spanning tussen katten of simpelweg een verandering in de routine kan een opvlamming uitlokken. Weinig drinken, overgewicht en weinig beweging vergroten het risico.

Typische signalen: persen, vaak kleine beetjes plassen, bloed in de urine, naast de bak plassen. Een opvlamming gaat vaak binnen een week of zo vanzelf over, maar kan terugkomen, en katers met FIC kunnen een blokkade krijgen.

Blaasstenen

In de blaas vormen zich stenen van mineralen, meestal struviet of calciumoxalaat. Struvietstenen kunnen soms oplossen met dieetvoer van de dierenarts; calciumoxalaatstenen niet, die moeten meestal worden verwijderd. Je dierenarts vertelt je welk type je kat heeft en hoe je nieuwe stenen voorkomt.

Kristallen in de urine

Microscopisch kleine kristallen zijn zichtbaar bij urineonderzoek. Op zichzelf zijn ze niet altijd een probleem, maar bij katers kunnen ze samen met slijm een prop vormen. Meer water en, als je dierenarts het aanraadt, een urinedieet helpen de urine verdund te houden.

Urineweginfecties

Echte bacteriële infecties komen minder vaak voor dan veel mensen denken, zeker bij jongere katten. Ze zijn waarschijnlijker bij oudere katten en bij katten met een nierziekte, suikerziekte of een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie). Een urinekweek bevestigt een infectie en laat zien welk antibioticum werkt. Gebruik nooit overgebleven medicijnen.

Als de aanwijzing grotere klonten zijn

Niet elke verandering in het plassen is een blaasprobleem. Zijn de klonten in de kattenbak ineens groter of zijn er meer, en drinkt je kat meer? Denk dan aan aandoeningen die het hele lichaam raken:

• Chronische nierziekte, veel voorkomend bij oudere katten, uit zich vaak in meer dorst en meer plassen, gewichtsverlies en een kieskeurigere eetlust.
• Suikerziekte (diabetes) geeft meestal meer dorst en meer plassen, veel honger en gewichtsverlies.
• Een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) kan zorgen voor meer dorst, gewichtsverlies ondanks een goede eetlust en onrust.

Voor al deze aandoeningen is bloed- en urineonderzoek nodig. Hoe eerder de diagnose, hoe meer behandelmogelijkheden.

Naast de bak plassen: medisch of gedrag?

Een kat die ineens niet meer in de kattenbak plast, vertelt je vaak dat er iets pijn doet. Sluit altijd eerst medische oorzaken uit. Zegt je dierenarts dat alles in orde is, kijk dan naar de inrichting: is de bak te klein, te vies, staat hij op een lawaaiige plek of is het voor een oudere kat lastig om erin te stappen? Bewaakt een andere kat de bak?

Preventie thuis

Zorg dat je kat meer drinkt

• Geef een deel of alles van de maaltijden als natvoer, of doe een beetje water door het eten als je kat dat accepteert.
• Zet op meerdere plekken water neer, uit de buurt van het voer en de kattenbak.
• Probeer brede, ondiepe bakjes en een drinkfontein. Sommige katten drinken liever stromend water.

Maak de kattenbak makkelijk

• Eén bak per kat, plus één extra, op verschillende rustige plekken.
• Grote bakken: minstens anderhalf keer zo lang als het lijf van je kat.
• Ongeparfumeerde klonterende kattenbakvulling, dagelijks scheppen, en de bak regelmatig uitwassen met milde, ongeparfumeerde zeep.
• Bakken met een lage instap voor oudere katten of katten met artrose.

Verminder stress

• Houd de routine voorspelbaar: eten, spelen en rust rond dezelfde tijden.
• Speel elke dag met je kat. Twee korte sessies met een hengelspeeltje zijn een goed begin.
• Geef katten plekken om te klimmen, zich te verstoppen en te rusten, uit de buurt van andere huisdieren en bezoek.
• In huizen met meerdere katten: zorg voor aparte plekken voor eten, water, kattenbak en rust.

Let op gewicht en voeding

Houd je kat op een gezond gewicht, geef afgemeten maaltijden in plaats van een bak die altijd vol is, en stap geleidelijk over op ander voer, verspreid over 7 tot 10 dagen. Schrijft je dierenarts een urinedieet voor, houd je er dan strikt aan. Ander voer erbij geven kan het effect tenietdoen.

Wanneer bel je de dierenarts

Noodgeval, ga nu: persen met weinig of geen urine (vooral bij een kater), klagen of huilen in de bak, braken samen met plasproblemen, of een opgezette, pijnlijke buik.

Bel je dierenarts dezelfde dag: bloed in de urine, vaak en pijnlijk plassen, naast de bak plassen na jarenlang netjes gedrag, of een kat die meer dan normaal aan zijn geslachtsdelen likt. Bij katers kun je beter het zekere voor het onzekere nemen en snel laten kijken.

Maak een afspraak: meer drinken of plassen dan normaal, grotere klonten of gewichtsverlies, vooral bij een kat ouder dan zeven jaar.